Start arrow Nasz patron
Nasz patron Utwórz PDF Drukuj

Mikołaj Rej (pseudonim: Ambroży Korczbok Rożek) urodził się w 1505 r. w Żurawnie pod Haliczem, zmarł w 1569 r. Rodzice Reja należeli do zamożnej szlachty (herbu Oksza), osiadłej w Nagłowicach koło Jędrzejowa. W 1514 r. Rej rozpoczął naukę w szkole w Skalmierzu, potem w Akademii Krakowskiej. Większość swej wiedzy zdobył jednak samodzielnie. Był człowiekiem  oczytanym, znawcą pism Erazma z Rotterdamu.

            Poeta podpisywał się często jako Mikołaj Rej z Nagłowic, ale nigdy w Nagłowicach nie mieszkał. Odziedziczył wieś Topola w Krakowskiem i tam żył od ok. 1530 r. W 1546 r. otrzymał od króla Zygmunta Starego wieś Temerowce za zasługi na polu literatury. Natomiast król Zygmunt August nadał poecie tytuł sekretarza królewskiego. Rej prowadził aktywne życie społeczne i towarzyskie. Wybierano go na sejmiki, wiele podróżował po kraju, był znany i popularny wśród szlachty. Około 1540 r. przeszedł na protestantyzm, potem na kalwinizm. Poeta był jednym z pierwszych założycieli i fundatorów-opiekunów zborów kalwińskich na ziemiach polskich. Założył miasteczko Rejowiec.

            Rej to pisarz zdolny, pomysłowy i pracowity. Jako samouk zdobywa rozległą wiedzę i wiele umiejętności obserwatorskich. Zaangażowany w sprawy społeczne bywalec sejmików i częsty gość Wawelu, zna osobiście największe postaci ówczesnego życia zbiorowego (sportretuje je w Źwierzyńcu). Chętnie przekłada dzieła łacińskie na język polski, jak Psałterz, facecje, ale nadaje im miejscowy, polski koloryt. Jego utwory realizują wiele gatunków literackich.

            Na polu języka znaczenie Reja jest ogromne. Jego utwory są dokumentem żywej polszczyzny (mówionej) w XVI w.  Styl Reja jest silnie związany z dawną tradycją rodzimą. Prostota, rubaszność, obrazowość, gawędziarstwo - oto główne cechy jego pisarstwa. Do jego osiągnięć należy ożywienie języka literackiego mową potoczną oraz przeniesienie do literatury ludowego obrazowania, elementów popularnych, jakimi są np. przysłowia, powiastki ludowe, utarte anegdoty, pokazywanie roli przewrotnego losu. Poeta jest autorem słynnej sekwencji:

 

A niechaj narodowie wżdy postronni znają,
Iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają

 

Niewątpliwie Rej ujawnia niespotykany talent pisarski, zwłaszcza jako satyryk - obserwator rzeczywistości mu współczesnej. Pisanie traktuje jako powołanie i służbę społeczną. Na długie lata ukształtował on kierunki polskiej literatury - pisarstwo zorientowane na sprawy aktualne, społeczne, narodowe. Dlatego nazywany jest ojcem literatury polskiej.

Wyróżnia się następujące etapy twórczości Mikołaja Reja:

 

  • lata 30. XVI wieku: pieśni religijne, prozatorski przekład Psałterza Dawidów, dialogi satyryczno-moralizujące: Kostery z pijanicą, Warwasa z Dykasem, Lwa z kotem, Gęsi z kurem, Zatargnienie fortuny z cnotą;

 

  • 1543 r.: Krótka rozprawa między panem, wójtem a plebanem, Catechismus (ujawniający tendencje niekatolickie), Żywot Józefa (1545 r., utwór sceniczny o charakterze moralizatorskim), Psałterz Dawidów, pisemka polemiczno-teologicze;

 

  • 1549 r.: ukazanie się Kupca (charakter antykatolicki, moralizatorski), później takie utwory jak: Postylla (zbiory kazań), Wizerunk własny żywota człowieka poczciwego (1558 r.; poemat dydaktyczny o wędrówce po świecie, piekle i niebie), Źwierzyniec (1562 r.; wiersze o sławnych mężach, królach, herbach i zwierzętach), Źwierzyniec wzbogacony o Figliki (1574 r.);

 

  • 1565 r.: Apocalypsis, 1568 r.: Zwierciadło (najobszerniejszy utwór Reja, którego główną część zajmuje jeden z najsłynniejszych jego utworów: Żywot człowieka poczciwego).
 
Wstecz